Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 27/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ thông tin do truyền hình nhà nước Iran công bố về một dự thảo thỏa thuận không chính thức, trong đó Iran và Oman sẽ cùng quản lý hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Ông Trump khẳng định: “Sẽ không có quốc gia nào kiểm soát eo biển này”. Phát biểu này cho thấy hai bên vẫn còn nhiều bất đồng và triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình vẫn chưa rõ ràng, bất chấp những tín hiệu lạc quan trước đó từ Nhà Trắng.
Theo dự thảo do Iran công bố, thỏa thuận đặt mục tiêu khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz về mức trước chiến tranh trong vòng một tháng. Iran và Oman sẽ cùng quản lý luồng tàu, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran và rút lực lượng quân sự khỏi khu vực gần nước này. Tuy nhiên, ông Trump bác bỏ hoàn toàn kịch bản này và gọi thông tin là “hoàn toàn bịa đặt”.
| Chỉ số | Giá trị / Diễn biến | Nguồn |
|---|---|---|
| Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz trong 24h (ngày 27/5) | 23 tàu (gồm tàu chở dầu, container, tàu thương mại) | Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran |
| Lưu lượng tàu trung bình/ngày trước xung đột | 125-140 tàu | Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran |
| Biến động giá dầu sau tin tức | Giảm hơn 5%, sau đó phục hồi khoảng 1/5 mức giảm | Reuters |
| Quân số Mỹ tham gia phong tỏa cảng Iran | ~15.000 binh sĩ | Reuters |
| Tỷ trọng dầu mỏ và LNG thế giới qua Hormuz | Khoảng 1/5 | Phân tích từ nguồn tin |
Các tuyên bố trái ngược từ hai bên cho thấy Mỹ và Iran vẫn còn nhiều bất đồng lớn. Bên cạnh vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz, các điểm mấu chốt khác bao gồm quyền làm giàu uranium của Iran (được Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia Iran Ebrahim Azizi khẳng định), tương lai chương trình hạt nhân và việc Mỹ duy trì hay dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố: “Iran sẽ không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược, trước chiến tranh đảm nhận khoảng 1/5 lưu lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Việc lưu lượng tàu giảm từ 125-140 tàu/ngày xuống chỉ còn 23 tàu/ngày phản ánh mức độ gián đoạn nghiêm trọng, đẩy chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hải tăng cao, từ đó tác động trực tiếp đến giá năng lượng toàn cầu.
Phản ứng của thị trường dầu mỏ cho thấy tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đang chi phối: giá dầu giảm hơn 5% ngay sau khi tin tức về dự thảo thỏa thuận xuất hiện, nhưng chỉ phục hồi khoảng 1/5 mức giảm khi ông Trump bác bỏ thông tin. Điều này cho thấy thị trường đang định giá rủi ro địa chính trị cao hơn so với kỳ vọng hòa bình ngắn hạn, và biến động giá có thể tiếp diễn khi đàm phán chưa có tiến triển thực chất.
Áp lực lạm phát từ giá năng lượng đang tác động đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn. Tại Mỹ, cuộc chiến đẩy giá xăng và một số mặt hàng thiết yếu tăng cao, gây sức ép chính trị lên Tổng thống Trump khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn chưa đầy sáu tháng. Dữ liệu thăm dò cho thấy cuộc chiến không được công chúng Mỹ ủng hộ rộng rãi, tạo thêm yếu tố bất định cho triển vọng đàm phán.
Dòng tiền đầu cơ trên thị trường năng lượng, Forex và cả Crypto có thể phản ứng mạnh với mỗi tín hiệu từ Washington và Tehran. Độ trễ chính sách (policy lag) trong việc đạt được thỏa thuận khiến rủi ro nguồn cung kéo dài, qua đó hỗ trợ giá dầu ở mức cao, trong khi đồng USD có thể biến động theo diễn biến lạm phát và kỳ vọng lãi suất.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ông Trump muốn Saudi Arabia, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan tham gia Thỏa thuận Abraham - khuôn khổ bình thường hóa quan hệ với Israel - như một phần trong thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, các nước này đã từ chối. Ông Trump nói: “Thành thật mà nói, tôi không chắc chúng ta có nên ký thỏa thuận hay không nếu các nước này không tham gia”. Điều này mở rộng phạm vi bất đồng ra ngoài quan hệ song phương Mỹ-Iran.
Về vấn đề hạt nhân, truyền hình nhà nước Iran không đề cập trong bản tin dự thảo thỏa thuận. Theo một số nguồn tin của Reuters, vấn đề này sẽ được đưa ra trong vòng đàm phán thứ hai. Iran khẳng định chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình, trong khi Mỹ kiên quyết yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn.
Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy cuộc chiến không được công chúng Mỹ ủng hộ rộng rãi, trong bối cảnh cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ chỉ còn chưa đầy sáu tháng. Kết quả cuộc bầu cử sẽ quyết định liệu Đảng Cộng hòa của ông Trump có tiếp tục kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ hay không, từ đó ảnh hưởng đến khả năng duy trì các chính sách đối ngoại và kinh tế hiện tại.
Tại cuộc họp nội các, ông Trump nói rằng ông không lo ngại về hệ quả chính trị nếu xung đột với Iran kéo dài, và cho rằng giới lãnh đạo Iran đã tính sai nếu nghĩ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể buộc ông phải chấp nhận thỏa thuận. Lập trường cứng rắn này, kết hợp với việc Iran không từ bỏ các yêu cầu của mình, cho thấy rủi ro địa chính trị vẫn ở mức cao, duy trì áp lực lên giá năng lượng và dòng tiền toàn cầu.