Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, El Niño đã chính thức hình thành vào tháng 5-2026. Chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 đạt ngưỡng +0,5 độ C vào tháng 5 và tăng lên +0,7 độ C đầu tháng 6.
Thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño được đánh giá là rất ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương.
Dự báo hiện tại cho thấy xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh là 60-65%, ngang bằng sự kiện 2015–2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.
Bảng dữ liệu dự báo chính từ Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia:
| Chỉ số / Yếu tố | Giá trị dự báo / Ngưỡng |
|---|---|
| Nhiễu động nhiệt Niño 3.4 (tháng 5/2026) | +0,5 độ C (chính thức hình thành El Niño) |
| Nhiễu động nhiệt Niño 3.4 (đầu tháng 6/2026) | +0,7 độ C |
| Xác suất cường độ rất mạnh | 60-65% |
| Nhiệt độ cuối năm 2026 (so với TBNN) | +0,5 đến +1,5 độ C |
| Nhiệt độ tháng 10-12/2026 (so với TBNN) | +1,0 đến +2,0 độ C |
| Thiếu hụt lượng mưa phổ biến | 25% đến 50% |
| Số bão năm 2015 (tham chiếu) | 5 cơn (bằng 50% TBNN) |
Nguồn: Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh (PLO).
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
El Niño cường độ mạnh tác động trực tiếp đến nhiều thị trường tài chính thông qua kênh năng lượng và nông sản. Nắng nóng kỷ lục tại Bắc Bộ và Trung Bộ làm gia tăng nhu cầu điện cho làm mát.
Nếu lịch sử lặp lại như giai đoạn 2015-2016, nền nhiệt cao hơn 1-2 độ C kéo dài sẽ đẩy chi phí vận hành các ngành sản xuất, logistics và bảo quản lạnh tăng đáng kể.
Thiếu hụt mưa 25-50% tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ đặt áp lực lên thủy điện. Dòng chảy trên các hệ thống sông suy giảm kéo dài, như đã xảy ra cuối 2015, làm giảm công suất phát điện.
- Giá điện trên thị trường phát điện cạnh tranh (CGM) có thể biến động mạnh hơn mức biên độ trung bình.
- Chi phí nhiệt điện than, khí tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp.
Bên cạnh đó, xâm nhập mặn sớm và sâu vào nội đồng tại Đồng bằng sông Cửu Long, như giai đoạn 2015-2016, làm gián đoạn chuỗi cung ứng nông sản. Giá lương thực, thủy sản có thể tăng cục bộ.
Về thị trường ngoại hối, biến động thời tiết mạnh thường dẫn đến dòng vốn rút khỏi các tài sản rủi ro ở khu vực chịu ảnh hưởng. Rủi ro hạn hán kéo dài làm tăng tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đối với các đồng tiền châu Á phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Trở lại trường hợp El Niño 2015-2016, giai đoạn này để lại nhiều dữ liệu tham chiếu. Nhiệt độ cao nhất năm 2015 ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C.
- Đợt nắng nóng dài nhất tại Bắc Trung Bộ kéo dài 39 ngày.
- Trung Trung Bộ: 36 ngày.
- Nam Trung Bộ: 32 ngày.
Lượng mưa cuối 2015 đầu 2016 suy giảm mạnh, dòng chảy trên sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và lấn sâu vào nội đồng.
Số bão trên Biển Đông năm 2015 chỉ đạt 5 cơn và 2 áp thấp nhiệt đới, giảm khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, trong điều kiện El Niño vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh, như bão Ketsana (số 9) cuối tháng 9-2009 gây lũ lịch sử tại Quảng Nam - Quảng Ngãi.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, dự báo nhiệt độ Việt Nam các tháng cuối năm 2026 cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng tháng 10-12, nhiệt độ có thể cao hơn 1,0-2,0 độ C. Do đó, nắng nóng có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Một điểm đáng chú ý: dù lượng mưa có xu thế giảm, các hiện tượng mưa lớn cực đoan trong 24 giờ vẫn có thể xảy ra, như trận mưa lịch sử cuối tháng 7-2015 tại Quảng Ninh.
Nhà đầu tư cần theo dõi chặt chẽ các báo cáo tiếp theo về cường độ El Niño, diễn biến thủy văn và các quyết định điều tiết năng lượng của Chính phủ trong các tháng tới.