El Niño 2026-2027: Áp lực khô hạn lên sản xuất nông nghiệp và lạm phát thực phẩm từ góc nhìn vĩ mô

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo công bố từ cuộc họp báo ngày 17-6 của Bộ NN&MT, hiện tượng El Niño đã chính thức hình thành và được dự báo sẽ mạnh lên trong nửa cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027. Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, bà Đặng Thanh Mai, cho biết xác suất El Niño rất mạnh hiện được đánh giá ở mức 60-65%.

Cường độ đợt El Niño này được dự báo tương đương sự kiện 2015-2016, nằm trong nhóm các đợt mạnh nhất kể từ năm 1950. Diễn biến này sẽ tác động trực tiếp đến nhiệt độ và lượng mưa trên cả nước.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh El Niño có thể kéo dài sang năm 2027, tiềm ẩn tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội. Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ông Mai Văn Khiêm, lưu ý khu vực Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ cũng ghi nhận lượng mưa suy giảm.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dữ liệu trên cho thấy một kịch bản thời tiết cực đoan đang hình thành, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và chuỗi cung ứng nông sản. Lượng mưa thiếu hụt từ 25-50% đồng nghĩa với việc cây trồng thiếu nước tưới, đặc biệt tại các vùng chuyên canh cây công nghiệp và lúa gạo.

Vùng cao nguyên Trung Bộ là khu vực trọng điểm cà phê, hồ tiêu và rau màu. Mùa mưa kết thúc sớm làm giảm năng suất vụ hè thu, đẩy chi phí bơm tưới tăng, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp nông nghiệp. Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng bị cảnh báo chắc chắn xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng hơn trung bình nhiều năm.

Về mặt vĩ mô, hạn hán diện rộng là yếu tố thúc đẩy lạm phát thực phẩm — một thành phần quan trọng trong CPI. Lịch sử đợt El Niño 2015-2016 cho thấy giá gạo và cà phê đã biến động mạnh. Hiện tại, thị trường hàng hóa đang theo dõi sát động thái tích trữ nước của Thái Lan trên sông Mekong, dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long sẽ giảm, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước.

Xu hướng này tác động đến dòng tiền đầu cơ vào nhóm hàng nông sản (cà phê, lúa mì, đường) và làm suy yếu tiêu dùng nội địa. Thị trường chứng khoán Việt Nam có thể chịu áp lực lên nhóm cổ phiếu thủy sản, nông nghiệp và nước sạch. Chi phí năng lượng cho bơm tưới và vận hành máy móc tăng cũng tác động đến biên lợi nhuận chung.

Trên thị trường forex, lạm phát thực phẩm tăng là rủi ro cho ổn định kinh tế vĩ mô, có thể khiến Ngân hàng Nhà nước duy trì chính sách tiền tệ thận trọng. Trong khi đó, giá hàng hóa cứng như cà phê và cao su nếu tăng sẽ cải thiện cán cân thương mại của các quốc gia xuất khẩu, đẩy mạnh dòng vốn vào thị trường cận biên.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Nhiệt độ vượt lịch sử trong các tháng còn lại của mùa hè 2026, đặc biệt tại Bắc Bộ và Trung Bộ. Cần theo dõi các đợt nắng nóng cực đoan có thể ghi nhận giá trị mới. Nguy cơ mưa cực đoan cục bộ vẫn hiện hữu dù tổng lượng mưa giảm, tham chiếu trận lũ lịch sử tại Quảng Nam - Quảng Ngãi tháng 9-2009 trong bối cảnh El Niño.

Ông Mai Văn Khiêm dẫn chứng đợt El Niño 2019-2020, nhờ dự báo sớm và điều chỉnh lịch thời vụ, thiệt hại đã giảm đáng kể. Điều này gợi ý khả năng chống chịu cao hơn của ngành nông nghiệp so với các chu kỳ trước. Tuy nhiên, biên độ dao động giá nông sản vẫn có thể rộng hơn dự kiến.

Bộ NN&MT đã giao Cục Khí tượng Thủy văn xây dựng các kịch bản ứng phó cụ thể cho ngành nông nghiệp, thủy lợi. Liên Hợp Quốc cũng đã phát đi cảnh báo về rủi ro El Niño. Thái Lan đã chủ động tích trữ nước trên hệ thống sông Mekong, đây là yếu tố cần theo dõi chặt chẽ về dòng chảy và áp lực lên Đồng bằng sông Cửu Long.

Các lĩnh vực chuyển tiếp theo dõi bao gồm: cổ phiếu nhóm thủy sản và nông nghiệp (rủi ro tiêu cực ngắn hạn), giá cà phê Robusta và Arabica trên sàn ICE (cơ hội tăng giá từ nguồn cung thắt chặt), và ETF tập trung vào thị trường Việt Nam (rủi ro dòng vốn ngoại nếu lạm phát gia tăng). Thị trường năng lượng có thể chịu áp lực nhẹ từ nhu cầu điện tăng do nắng nóng, kéo theo chi phí sản xuất cao hơn.