Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo số liệu từ Cơ quan Hải quan Liên bang Nga được TTXVN/Vietnam+ dẫn lại, cán cân thương mại Nga trong giai đoạn tháng 1-5/2026 ghi nhận thặng dư 59 tỷ USD. Con số này tăng 9,4% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tổng kim ngạch thương mại đạt 295,7 tỷ USD, tăng 8,3% so với mức 273 tỷ USD của năm trước. Tốc độ tăng xuất khẩu (+8,5%) cao hơn nhập khẩu (+8,1%), lần lượt đạt 177,4 tỷ USD và 118,3 tỷ USD.
Sự dịch chuyển địa chính trị trong cơ cấu thương mại thể hiện rõ qua dòng xuất khẩu:
| Khu vực | Kim ngạch XK (tỷ USD) | Thay đổi so với cùng kỳ |
|---|---|---|
| Châu Á | 141,5 | +14,5% |
| Châu Âu | 23,0 | -8,4% |
| Châu Phi | 8,3 | -10,0% |
| Châu Mỹ | 4,5 | -17,0% |
Như vậy, xuất khẩu sang châu Á (141,5 tỷ USD) cao gấp 6,15 lần xuất khẩu sang châu Âu (23 tỷ USD). Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu Nga tiếp tục phụ thuộc mạnh vào sản phẩm khoáng sản, đạt 96,1 tỷ USD (+4,3%). Kim loại và sản phẩm kim loại ghi nhận mức tăng đột biến 26% lên 33,2 tỷ USD. Thực phẩm và nguyên liệu nông nghiệp tăng 20,3% lên 18,4 tỷ USD. Dệt may tăng 28% lên 1,6 tỷ USD. Ngược lại, xuất khẩu máy móc và thiết bị giảm 8,5% xuống 9,8 tỷ USD; gỗ giảm 6,4% xuống 4 tỷ USD.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dữ liệu này phản ánh một sự tái cấu trúc thương mại có hệ thống, không chỉ đơn thuần là dịch chuyển tạm thời. Tốc độ tăng xuất khẩu sang châu Á (+14,5%) trong bối cảnh xuất khẩu sang châu Âu giảm (-8,4%) cho thấy sự thay đổi về đối tác chiến lược của Nga.
Về phía nhập khẩu, châu Á vẫn là nguồn cung hàng hóa chính của Nga: 79,6 tỷ USD (+8,8%). Nhập khẩu từ châu Âu đạt 30,3 tỷ USD (+8%), và từ châu Mỹ đạt 6,5 tỷ USD (+4,3%). Nhập khẩu từ châu Phi giảm 7,1% xuống còn 1,9 tỷ USD.
Cơ cấu nhập khẩu cho thấy Nga vẫn phụ thuộc vào máy móc, thiết bị và phương tiện vận tải từ nước ngoài, với kim ngạch 57,5 tỷ USD (+9,3%). Sản phẩm hóa chất tăng lên 23,7 tỷ USD (+6,8%). Sản phẩm thực phẩm tăng lên 18 tỷ USD (+5,4%). Đáng chú ý là nhập khẩu sản phẩm khoáng sản tăng kỷ lục 40,5% lên 2,2 tỷ USD. Dệt may nhập khẩu tăng 11,3% lên 8 tỷ USD.
Điểm đáng chú ý về mặt tài khóa: doanh thu từ dầu khí giai đoạn tháng 1-6/2026 giảm 22,7% so với năm 2025, xuống còn 3.661 tỷ ruble (khoảng 47,7 tỷ USD). Ngược lại, doanh thu phi dầu khí tăng 16,3% lên 14,96 tỷ ruble. Trong đó, doanh thu từ thuế giá trị gia tăng (VAT) tăng 22,6% lên 8,58 tỷ ruble. Mức thuế suất VAT đã được tăng từ 20% lên 22% từ đầu năm 2026. Các doanh nghiệp nhỏ sử dụng hệ thống thuế đơn giản với doanh thu từ 20 triệu ruble trở lên nằm trong số các đối tượng phải nộp thuế này.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dòng thương mại Nga đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ từ Tây sang Đông. Sự phụ thuộc vào châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, sẽ tiếp tục là yếu tố định hình cán cân thương mại.
Các điểm dữ liệu cần theo dõi trong thời gian tới:
- Xu hướng giảm doanh thu dầu khí (-22,7%): nếu kéo dài, sẽ tạo áp lực lên ngân sách và khả năng chi tiêu quốc phòng-xã hội của Nga.
- Tốc độ tăng trưởng nhập khẩu khoáng sản (+40,5%): phản ánh nhu cầu nội địa hoặc các thỏa thuận thương mại mới.
- Sự điều chỉnh thuế VAT (+2 điểm phần trăm): là công cụ bù đắp thâm hụt ngân sách từ nguồn thu dầu khí giảm.
- Khả năng mở rộng xuất khẩu kim loại (+26%) và thực phẩm (+20,3%) sang các thị trường mới nổi.
Nguồn TTXVN/Vietnam+ cũng dẫn báo cáo PIC cho thấy xuất khẩu dầu đường biển của Nga trong tuần 6-12/4 giảm 16,1% xuống mức thấp nhất kể từ tháng 6/2024. Nguyên nhân là gián đoạn tại các cảng sau các vụ tấn công cơ sở hạ tầng. Điều này tạo ra sự mâu thuẫn tạm thời với số liệu xuất khẩu chung tăng trưởng dương.