Định hướng phát triển bền vững chuỗi giá trị rau quả: Từ dữ liệu sản xuất đến áp lực chuẩn hóa thị trường

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VietnamPlus, ngành rau quả Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng và gia tăng giá trị xuất khẩu. Định hướng này được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra nhằm phát huy lợi thế của nhóm hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong lĩnh vực trồng trọt.

Dữ liệu từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy quy mô sản xuất rau quả liên tục mở rộng trong 10 năm qua. Các số liệu cụ thể được tổng hợp dưới đây.

Về xuất khẩu, giai đoạn 2021-2025 khối lượng xuất khẩu rau quả đạt khoảng 8,5 triệu tấn vào năm 2025. Nửa đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 3,65 tỷ USD, tăng gần 18% so với cùng kỳ năm 2025.

Về thị trường, Việt Nam đã ký nhiều nghị định thư xuất khẩu nông sản với Trung Quốc cho sầu riêng, măng cụt, chuối, mít, dừa, chanh leo, khoai lang và sầu riêng đông lạnh. Tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand, quá trình đánh giá nguy cơ dịch hại vẫn đang được triển khai.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thông tin:

• Sầu riêng: hơn 28 quốc gia nhập khẩu tươi, trên 20 quốc gia nhập khẩu đông lạnh. Trung Quốc chiếm hơn 95% lượng sầu riêng tươi xuất khẩu của Việt Nam.
• Chuối: xuất khẩu tới khoảng 70 quốc gia.
• Thanh long: có mặt tại 46 thị trường.
• Xoài: xuất khẩu sang 32 quốc gia.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Từ góc nhìn kinh tế vi mô, sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng sang các loại trái cây giá trị cao như sầu riêng phản ánh chiến lược phân bổ nguồn lực theo tín hiệu giá. Tốc độ tăng sản lượng trái cây (42,9%) cao hơn nhiều so với tốc độ mở rộng diện tích (39,8%) cho thấy năng suất được cải thiện nhờ ứng dụng giống mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến.

Về dòng tiền xuất khẩu, mức tăng 18% trong nửa đầu 2026 cho thấy nhu cầu thị trường quốc tế vẫn duy trì đà tăng trưởng. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc (chiếm hơn 95% lượng sầu riêng tươi) tạo ra rủi ro tập trung thị trường. Đây là điểm yếu trong cấu trúc chuỗi cung ứng khi các quy định mới của Trung Quốc về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát cadimi và dư lượng hoạt chất liên tục siết chặt.

Bà Ngô Tường Vy, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất-Nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, nhấn mạnh vai trò cầu nối của hợp tác xã và thương lái trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không đủ nhân lực thu mua trực tiếp từ từng hộ nông dân, do đó cần xây dựng các điểm thu mua tại trung tâm vùng nguyên liệu và chuyển giao quy trình kỹ thuật cho đối tác thu mua.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Những yếu tố cần theo dõi trong giai đoạn tới bao gồm:

• Áp lực chuẩn hóa chất lượng: Các thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt tiêu chuẩn, đặc biệt là Trung Quốc với quy định mới về kiểm soát cadimi và dư lượng hóa chất.
• Đa dạng hóa thị trường: Việc hoàn tất đánh giá nguy cơ dịch hại tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand sẽ mở rộng cơ hội xuất khẩu cho các sản phẩm mới.
• Ba trụ cột phát triển: Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành rau quả sẽ tập trung vào đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển logistics, nâng cao năng lực bảo quản và chế biến sâu.

Về dài hạn, việc chuẩn bị sớm các tiêu chuẩn về kiểm soát dư lượng hóa chất sẽ giúp xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, tạo niềm tin cho doanh nghiệp đầu tư. Đây là yếu tố then chốt để duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững.