Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Chiều ngày 11-6-2026, workshop chủ đề "Tài chính số cho tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ" do báo Tuổi Trẻ tổ chức đã thu hút đông đảo hộ kinh doanh tham gia. Các đại diện ngân hàng, tổ chức thanh toán đã giải đáp trực tiếp những câu hỏi về phí và thuế liên quan đến thanh toán số.
Bà Lê Phương, Giám đốc Vikki Bank - Cụm quận 3, nhấn mạnh vấn đề phí trong thanh toán là nỗi trăn trở lớn trong ngành F&B. Câu hỏi đặt ra: phần phí này do khách hàng hay nhà hàng chịu, vì liên quan trực tiếp đến cạnh tranh và vận hành.
Theo bà Phương, thanh toán qua Alipay có mức phí rất thấp, trong khi phí chuyển đổi ngoại tệ ở các nước khác khá cao. Đây là bài toán cho ngân hàng và trung gian thanh toán trong việc tăng tính kết nối và giảm phí cho khách hàng.
| Vấn đề | Diễn giải từ workshop |
|---|---|
| Phí thanh toán số ngành F&B | Chưa xác định rõ bên chịu phí (khách hàng hay nhà hàng) – ảnh hưởng đến cạnh tranh |
| Liên kết với NAPAS | Vikki Bank tặng loa thần tài, chữ ký số cho hộ kinh doanh để giảm chi phí đầu tư |
| QR Code cho khách nhỏ lẻ | Nhà hàng có thể đầu tư QR Code cho giao dịch giá trị thấp |
| Ngưỡng doanh thu miễn thuế hộ kinh doanh | Đề xuất nâng từ dưới 1 tỉ đồng lên 1-2 tỉ đồng/năm |
| Quy định chuyển khoản chi phí được trừ | Yêu cầu chuyển khoản từ tài khoản công ty gây bất cập thực tế (tiếp khách, hạch toán nội bộ) |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
PGS.TS Phạm Thị Thanh Xuân, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng (Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM), khẳng định: "Chuyển đổi số không đáng sợ, đáng sợ là mình không thấy được lợi ích dài hạn".
Tuy nhiên, nhiều tiểu thương vẫn giữ tâm lý e ngại chuyển đổi số với các nỗi lo: lộ doanh thu, phải đóng thuế nhiều hơn, ứng dụng phức tạp, tốn chi phí, rủi ro mất tiền. TS Thanh Xuân cho rằng phần lớn lo lắng này xuất phát từ thông tin cũ hoặc chưa đầy đủ.
Theo quy định hiện hành từ năm 2026, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỉ đồng mỗi năm không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Thuế khoán và lệ phí môn bài cũng được bãi bỏ. Việc nhận thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản đều được xem là doanh thu như nhau, nên quét QR không làm phát sinh thêm nghĩa vụ thuế.
Dòng tiền số minh bạch không phải để "bị soi" mà giúp nâng cao uy tín, tạo điều kiện tiếp cận vốn và các chính sách hỗ trợ. Các ứng dụng tài chính hiện nay được thiết kế đơn giản hơn.
Bà Lê Phương cũng chỉ ra một bất cập thực tế: theo quy định, để đưa vào chi phí được trừ, phải chuyển khoản từ tài khoản công ty. Nhưng khi tiếp khách tại nhà hàng, doanh nghiệp không thể hẹn về công ty mới chuyển khoản. Kế toán công ty cũng không thể chuyển khoản ngay khi chưa hạch toán theo quy định chi tiêu nội bộ.
Vấn đề này tạo ra chi phí tuân thủ ngầm và rủi ro thanh khoản đối với dòng tiền hoạt động của doanh nghiệp nhỏ. Việc chậm luân chuyển tiền mặt – chuyển khoản có thể làm gia tăng áp lực vốn lưu động.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Workshop này phản ánh nhu cầu thực tế từ hơn 5 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ tại Việt Nam. Các dữ kiện cần theo dõi bao gồm:
- Chính sách thuế: Kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 1-2 tỉ đồng/năm – nếu được thông qua sẽ tác động trực tiếp đến dòng tiền chi phí của khoảng 70% hộ kinh doanh hiện tại.
- Chi phí trung gian thanh toán: Mức phí hiện tại của NAPAS và các tổ chức trung gian chưa được công bố cụ thể. Xu hướng giảm phí (tham chiếu Alipay) có thể thúc đẩy tỷ lệ thâm nhập thanh toán QR.
- Quy định chuyển khoản chi phí được trừ: Nếu cơ quan thuế ban hành hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc (cho phép chuyển khoản sau, hoặc dùng tài khoản cá nhân), chi phí giao dịch của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể.
- Tỷ lệ chuyển đổi số: Hiện vẫn còn tâm lý e ngại lớn. Các ngân hàng như Vikki Bank đang kết nối NAPAS, tặng loa thần tài và chữ ký số để giảm rào cản đầu tư.
Về mặt vĩ mô, việc đẩy mạnh thanh toán số cho khu vực phi chính thức sẽ cải thiện hệ số tín nhiệm quốc gia và tăng thu ngân sách dài hạn. Tuy nhiên, độ trễ chính sách (policy lag) giữa quy định và thực tế vận hành có thể tạo ra căng thẳng thanh khoản ngắn hạn cho nhóm doanh nghiệp nhỏ.
Các nhà đầu tư theo dõi cổ phiếu ngân hàng bán lẻ và công ty công nghệ tài chính nên xem xét: tốc độ số hóa kênh thanh toán sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và biên lợi nhuận của các tổ chức này trong 12-18 tháng tới.