Chưa đồng thuận ngân sách hỗ trợ điện mặt trời mái nhà: Áp lực chi phí vốn và kỳ vọng dòng tiền từ cơ chế bán điện

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo Tuổi Trẻ, Bộ Công Thương được Chính phủ giao xây dựng quyết định ban hành cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà. Dự thảo chính sách gồm hai nhóm hỗ trợ: hỗ trợ một phần kinh phí đầu tư từ ngân sách nhà nước và tạo điều kiện vay vốn ưu đãi.

Tuy nhiên, sau khi lấy ý kiến các bộ ngành, Bộ Tài chính cho biết hiện chưa bố trí được nguồn ngân sách để thực hiện. Cơ chế tín dụng vẫn còn ý kiến khác nhau về đơn vị cho vay. Vì vậy, quyết định này đến nay chưa được ban hành.

Ông Bùi Quốc Hùng - Phó cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) - xác nhận thông tin trên với Tuổi Trẻ. Ông cũng cho biết Chính phủ đã ban hành Nghị định số 243, bổ sung nhiều cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà.

Thực tế thị trường cho thấy nhu cầu lắp đặt vẫn rất lớn. Ông Huy Vũ - Giám đốc Công ty An Nhung Solar - cho biết thị trường tiếp tục bùng nổ, đặc biệt giai đoạn nắng nóng cao điểm quý 2, doanh nghiệp liên tục nhận đề nghị lắp đặt với đơn hàng kín lịch tới vài tháng.

Hộ gia đình bà Mai Thanh Lan (Nam Từ Liêm, Hà Nội) cho hay chờ đợi chính sách cả năm nay, vừa lắp đặt hệ 6kWp có lưu trữ với chi phí hàng trăm triệu đồng. Bà hy vọng cơ chế mua bán điện mặt trời mới cho phép bán tối đa 50% sản lượng lên lưới quốc gia sẽ giúp bù đắp chi phí đầu tư ban đầu.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dòng tiền đầu tư vào điện mặt trời mái nhà hiện đang đối mặt với rủi ro thanh khoản từ phía chính sách hỗ trợ ngân sách bị trì hoãn. Chi phí vốn ban đầu cao (hàng trăm triệu đồng cho hệ 6kWp) tạo ra rào cản gia nhập đáng kể.

Tuy nhiên, thị trường vẫn ghi nhận sự sôi động bất chấp độ trễ chính sách (policy lag). Nguyên nhân chính đến từ yếu tố mùa vụ nắng nóng và nhu cầu tiết kiệm chi phí điện sinh hoạt (700 kWh/tháng, ~2 triệu đồng).

Cơ chế bán điện lên lưới tối đa 50% sản lượng (theo Nghị định 243) đang tạo ra một kênh thu hồi vốn mới, giảm áp lực chi phí vốn cho nhà đầu tư cá nhân. Điều này giải thích tại sao dòng tiền vẫn chảy mạnh vào lĩnh vực này, bất chấp việc hỗ trợ ngân sách chưa được thông qua.

Về mặt vĩ mô, việc chưa bố trí được nguồn ngân sách cho thấy áp lực lên ngân sách nhà nước, trong khi cơ chế tín dụng ưu đãi vẫn chưa thống nhất về đơn vị cho vay. Điều này tạo ra một khoảng trống chính sách tạm thời, nhưng không làm gián đoạn dòng tiền đầu tư tư nhân.

Hộ gia đình bà Trần Thị Nga (xã An Khánh, Hà Nội) dự định lắp đặt hệ thống điện mái nhà cho phòng trọ cho thuê, hy vọng hỗ trợ ngân sách và khoản vay 50% từ ngân hàng với lãi suất ưu đãi sẽ bù đắp tiền lãi vay. Nếu chính sách không được triển khai, bà sẽ phải tính lại việc vay vốn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới bao gồm:

• Quyết định cuối cùng của Chính phủ về hỗ trợ ngân sách và cơ chế tín dụng ưu đãi – thời điểm ban hành và phạm vi áp dụng.
• Khả năng tiếp nhận của hệ thống lưới điện quốc gia khi cho phép bán tối đa 50% sản lượng (và mở rộng trên 50% khi đảm bảo an toàn).
• Biến động giá điện sinh hoạt bậc thang – yếu tố thúc đẩy nhu cầu tự đầu tư.
• Chi phí đầu tư hệ thống pin lưu trữ – đang là rào cản chính đối với hộ gia đình.
• Diễn biến thời tiết mùa nắng nóng ảnh hưởng đến nhu cầu lắp đặt.

Theo Tuổi Trẻ, Bộ Công Thương khuyến khích người dân hạn chế sử dụng điện bậc thang cao đắt tiền. Điều này cho thấy định hướng chính sách vẫn ủng hộ phát triển điện mặt trời mái nhà, bất chấp những vướng mắc về ngân sách và tín dụng hiện tại.