Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
BHXH TP.HCM vừa hướng dẫn thực hiện quy định mới về chế độ thai sản theo Luật Dân số năm 2025 và Nghị định số 168/2026. Kể từ ngày 1-7-2026, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ hưởng chế độ thai sản trước và sau khi sinh tổng cộng 7 tháng, trong đó thời gian nghỉ trước sinh không quá 2 tháng. Đối tượng áp dụng là lao động nữ có một con đẻ còn sống tại thời điểm sinh và đáp ứng điều kiện hưởng BHXH.
Đối với sinh đôi trở lên, cứ mỗi con thứ hai trở đi, mẹ được nghỉ thêm 1 tháng. Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc khi vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc; sinh ba trở lên nghỉ thêm 3 ngày cho mỗi con từ con thứ ba.
Mức trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% bình quân tiền lương 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ. Ngoài ra, lao động nữ được hưởng trợ cấp một lần bằng 2 lần mức tham chiếu theo Luật BHXH 2024 cho mỗi con.
| Chỉ tiêu | Quy định mới (từ 1-7-2026) |
|---|---|
| Thời gian nghỉ thai sản (sinh con thứ hai) | 7 tháng (tối đa 2 tháng trước sinh) |
| Nghỉ thêm (sinh đôi trở lên) | 1 tháng/con từ con thứ hai |
| Lao động nam nghỉ (vợ sinh con thứ hai) | 10 ngày làm việc |
| Mức trợ cấp tháng | 100% bình quân lương 6 tháng |
| Trợ cấp một lần | 2 lần mức tham chiếu |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Chính sách này tác động trực tiếp đến quỹ BHXH và dòng tiền an sinh xã hội. Với thời gian nghỉ tăng từ 6 lên 7 tháng cho con thứ hai, tổng chi trả trợ cấp thai sản bình quân mỗi lao động nữ tăng khoảng 16,7% so với quy định cũ. Điều này làm gia tăng áp lực lên cân đối quỹ BHXH ngắn hạn, buộc cơ quan quản lý phải xem xét điều chỉnh mức đóng hoặc tài trợ từ ngân sách.
Về phía doanh nghiệp, thời gian nghỉ dài hơn đồng nghĩa với việc mất lao động tạm thời kéo dài, tiềm ẩn rủi ro gián đoạn sản xuất. Tuy nhiên, lao động nữ thường quay lại thị trường sau thai sản; việc kéo dài nghỉ có thể cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em, từ đó nâng cao năng suất lao động dài hạn. Trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm, chính sách khuyến khích sinh con thứ hai có thể hỗ trợ lực lượng lao động tương lai.
Xét trên góc độ dòng tiền tiêu dùng, trợ cấp thai sản tăng góp phần bổ sung thu nhập cho hộ gia đình có con nhỏ, kích thích chi tiêu cho hàng hóa trẻ em, thực phẩm, y tế. Các ngành bán lẻ, sản xuất hàng tiêu dùng và dịch vụ chăm sóc trẻ em có thể hưởng lợi gián tiếp.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Chính sách được ban hành cùng với Luật Dân số 2025 và Nghị định 168/2026, thể hiện định hướng điều chỉnh mức sinh của Chính phủ. Các yếu tố cần theo dõi bao gồm: khả năng mở rộng chính sách cho các địa phương khác; sự điều chỉnh mức đóng BHXH để đảm bảo quỹ bền vững; chỉ số CPI và lạm phát khi chi tiêu an sinh tăng; phản ứng của thị trường lao động về tỷ lệ tham gia và năng suất.
BHXH TP.HCM cũng hướng dẫn thủ tục kê khai: đơn vị sử dụng lao động lập hồ sơ, ghi rõ “Sinh con thứ hai” tại cột ghi chú. Người lao động đã thôi việc nộp hồ sơ trực tiếp. Việc chi trả yêu cầu cung cấp số tài khoản, tên ngân hàng, mã CITAD. Người lao động không được dùng tài khoản người khác để nhận trợ cấp.
Đối với chế độ ốm đau, hướng dẫn mới giải quyết nghỉ không trọn ngày dựa trên giấy xác nhận của cơ sở y tế. Ví dụ: người lao động nhập viện 14h40, ra viện 15h40 sau 7 ngày chỉ được hưởng 6,5 ngày ốm đau. Quy định này làm rõ thời gian hưởng, tránh trục lợi quỹ.
Với các nhà đầu tư, cần đánh giá tác động dài hạn lên các cổ phiếu ngành tiêu dùng, bảo hiểm và y tế. Chính sách thai sản kết hợp với tăng lương cơ sở từ 1-7 có thể làm tăng áp lực lạm phát và chi phí lao động, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, tác động trực tiếp đến thị trường tài chính là hạn chế do quy mô nhỏ trong tổng chi tiêu ngân sách.