Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Bộ Tài chính đang triển khai xây dựng dự thảo thông tư mới thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC. Dự thảo bao gồm 9 chương, 67 điều, tập trung sửa đổi theo 6 nhóm nội dung trọng tâm.
Theo Bộ Tài chính, việc ban hành thông tư thay thế xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết về chính trị, pháp lý và thực tiễn vận hành thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới.
| Nhóm nội dung | Mô tả chính |
|---|---|
| 1. Đăng ký chứng khoán | Hoàn thiện quy định đăng ký, hủy đăng ký, quản lý thông tin, cấp mã, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống, phù hợp với Nghị định 245/2025/NĐ-CP và hệ thống KRX. |
| 2. Lưu ký chứng khoán | Mở tài khoản lưu ký cho tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký tại nước ngoài, công ty con VSDC, ngân hàng lưu ký thanh toán (NHLKTT), tài khoản xử lý tài sản bảo đảm. |
| 3. Bù trừ, thanh toán giao dịch | Thiết lập khung pháp lý tách biệt trước và sau khi triển khai cơ chế CCP. Phân định Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam và VSDC. |
| 4. Thanh toán tức thời trái phiếu niêm yết | Phương thức thanh toán theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, tương tự trái phiếu riêng lẻ, nhằm giảm thiểu rủi ro loại bỏ thanh toán. |
| 5. Quản lý quỹ hỗ trợ thanh toán | Hoàn thiện nội dung quản lý quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ, quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ trước và sau CCP. |
| 6. (Nhóm thứ sáu) | Bổ sung quy định về nguyên tắc phối hợp bù trừ thanh toán giữa thành viên bù trừ chung và thành viên giao dịch không bù trừ, NHLKTT, phù hợp với kiến nghị của Ngân hàng Thế giới và hệ thống KRX. |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Việc phân định rõ vai trò của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (công ty con của VSDC) là tổ chức thực hiện bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán cho thấy sự chuyển dịch sang chuẩn mực CCP toàn cầu. Trước khi có CCP, dòng tiền phụ thuộc vào cơ chế đối tác trung tâm chưa hoàn chỉnh, tiềm ẩn rủi ro thanh khoản đối tác.
Cơ chế tài khoản ký quỹ bù trừ của nhà đầu tư, thành viên bù trừ (TVBT) và ngân hàng lưu ký thanh toán (NHLKTT) được hoàn thiện. Điều này trực tiếp tác động đến chi phí vốn của các thành viên tham gia thị trường.
Đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, dự thảo áp dụng phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch. Lý do được nêu là giá trị thanh toán trái phiếu niêm yết khá lớn, trong khi cơ chế CCP và quỹ hỗ trợ thanh toán chưa được áp dụng cho loại tài sản này.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Quy định về xử lý các trường hợp mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán và các trường hợp bị từ chối thế vị giao dịch được điều chỉnh phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP. Đây là yếu tố pháp lý then chốt để giảm rủi ro hệ thống.
Việc bổ sung quy định về nguyên tắc phối hợp bù trừ thanh toán giữa TVBT chung và thành viên giao dịch không bù trừ, NHLKTT nhằm hoàn thiện cơ chế CCP. Nội dung này dựa trên kiến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và yêu cầu vận hành của hệ thống KRX.
Các quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ, quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ được quản lý theo hai giai đoạn: trước và sau khi triển khai cơ chế CCP. Sự phân kỳ này cho phép thị trường thích nghi dần với cấu trúc hạ tầng mới.