Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 23-6, bất đồng nổi lên giữa Mỹ và Iran về hai vấn đề chính: hoạt động thanh tra hạt nhân và tài sản bị đóng băng của Tehran. Thông tin trái chiều làm dấy lên câu hỏi về tính khả thi của thỏa thuận hòa bình mong manh, theo hãng tin Reuters.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên Truth Social rằng Iran đã đồng ý cho phép thanh tra quốc tế tiếp cận vô thời hạn các địa điểm hạt nhân. Ông viết: "Iran đã hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh tra hạt nhân cấp cao nhất trong tương lai xa (Vô thời hạn!!!). Nếu họ không đồng ý, sẽ không có thêm đàm phán nào nữa!"
Iran phủ nhận. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nhấn mạnh chưa có cuộc gặp nào với người đứng đầu IAEA Rafael Grossi tại Thụy Sĩ. Iran không có kế hoạch để IAEA kiểm tra các cơ sở hạt nhân bị hư hại.
| Vấn đề | Lập trường Mỹ (Trump) | Lập trường Iran |
|---|---|---|
| Thanh tra hạt nhân | Iran đồng ý cho thanh tra vô thời hạn | Phủ nhận thảo luận; không mời IAEA |
| Tài sản bị đóng băng | Số tiền giải phóng sẽ mua thực phẩm, vật tư y tế từ Mỹ | Iran tự quyết định chi tiêu (Đại sứ Ali Bahreini) |
| Trừng phạt dầu mỏ | Tạm hoãn trong 60 ngày | Đã có "tiến triển tốt" (Đại sứ Bahreini) |
| Eo biển Hormuz | Mở đường dây liên lạc đảm bảo an toàn tàu thương mại | Nhất trí cơ chế chấm dứt giao tranh Israel-Hezbollah |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự bất đồng giữa Mỹ và Iran diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng nhạy cảm với rủi ro địa chính trị. Việc Mỹ tạm hoãn trừng phạt dầu mỏ Iran trong 60 ngày tạo ra tín hiệu nguồn cung tiềm năng gia tăng.
Tuy nhiên, tuyên bố trái chiều về thanh tra hạt nhân cho thấy độ trễ trong việc xây dựng lòng tin. Các nhà giao dịch dầu thô WTI và Brent cần theo dõi sát diễn biến này vì nó ảnh hưởng đến kỳ vọng về sản lượng Iran.
Iran hiện đang bị phong tỏa tài sản ở nước ngoài. Việc Washington đồng ý giải phóng một phần để mua hàng từ Mỹ là bước đi có điều kiện. Tehran khẳng định quyền tự quyết chi tiêu, tạo thêm yếu tố bất định.
Đối với dòng tiền đầu cơ, tâm lý risk-off có thể xuất hiện tạm thời nếu đàm phán đổ vỡ. Ngược lại, nếu cơ chế tại eo biển Hormuz hoạt động hiệu quả, chi phí bảo hiểm tàu chở dầu có thể giảm.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Tại vòng đàm phán đầu tiên ở Thụy Sĩ, Mỹ và Iran nhất trí về một cơ chế chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon. Đồng thời, mở đường dây liên lạc để đảm bảo an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Washington đã đồng ý tạm hoãn lệnh trừng phạt Iran trong 60 ngày, cho phép Tehran bán dầu và các sản phẩm liên quan, nhận tiền thanh toán. Đây là bước đầu tiên trong nhiều bước hỗ trợ kinh tế cho Iran.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc ở Geneva, ông Ali Bahreini, cho biết hai nhóm làm việc sẽ được thành lập trong những ngày tới, tập trung vào dỡ bỏ trừng phạt và các hoạt động hạt nhân.
Các dữ kiện cần theo dõi gồm: (1) phản ứng của Israel và Hezbollah, (2) diễn biến giá dầu WTI/Brent, (3) báo cáo của IAEA về các cơ sở hạt nhân Iran, (4) chi tiết về cơ chế tài chính giải phóng tài sản phong tỏa.
Theo nguồn tin, bất đồng hiện tại chưa làm sụp đổ đàm phán. Cả hai bên vẫn duy trì các kênh liên lạc kỹ thuật. Tuy nhiên, tính khả thi của thỏa thuận hòa bình phụ thuộc vào khả năng dung hòa các tuyên bố trái ngược.