Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo Pháp Luật TP.HCM, thiệt hại do thiên tai tại Việt Nam đã tăng vọt trong những năm gần đây. Giai đoạn 2021-2023, mức thiệt hại trung bình khoảng 11.300 tỷ đồng/năm. Đến năm 2024, con số này lên hơn 91.600 tỷ đồng. Năm 2025 lập kỷ lục hơn 104.000 tỷ đồng.
Ngân sách nhà nước chỉ bù đắp được khoảng 30% thiệt hại thực tế. Phần còn lại đè lên vai người dân và doanh nghiệp.
| Năm | Thiệt hại thiên tai (tỷ đồng) | Nguồn |
|---|---|---|
| 2021-2023 (TB) | 11.300 | Cục Kinh tế hợp tác & PTNT |
| 2024 | 91.600 | Cục Kinh tế hợp tác & PTNT |
| 2025 | 104.000 | Cục Kinh tế hợp tác & PTNT |
Trong khi đó, thị trường bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) vẫn rất nhỏ. Giai đoạn 2019-2021 có hơn 16.700 hộ tham gia. Từ 2022 đến nay giảm mạnh chỉ còn hơn 3.200 hộ. So với quy mô 8,6 triệu hộ sản xuất nông nghiệp, mức bao phủ là rất hạn chế.
Ông Nguyễn Văn Long (Chủ tịch Nhật Long) cho biết khoảng 90% doanh nghiệp chưa tiếp cận được BHNN. Điều này làm suy giảm khả năng phục hồi sau rủi ro và khiến ngân hàng thận trọng hơn khi cấp vốn.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tín dụng vào nông nghiệp xanh đang bị tắc nghẽn do thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro. Các tổ chức tín dụng buộc phải tự gánh rủi ro khi không có BHNN. Điều này làm giảm mức độ sẵn sàng giải ngân, bất chấp nhu cầu vốn thực tế rất lớn.
Ông Nguyễn Anh Tuấn (Giám đốc tài chính Tập đoàn PAN) nhấn mạnh: BHNN cần được xem như một điều kiện hỗ trợ tín dụng, giúp hình thành cơ chế chia sẻ rủi ro. Khi đó ngân hàng sẽ tự tin hơn trong việc cấp vốn.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT Tạ Đình Thi cho rằng tín dụng phải dẫn dắt chuyển đổi xanh, nhưng để dòng vốn chảy vào khu vực rủi ro cao, bắt buộc phải có cơ chế bảo hiểm và bảo lãnh tín dụng phù hợp.
Từ góc nhìn vĩ mô, khoảng trống bảo hiểm nông nghiệp tạo ra rủi ro hệ thống cho hệ thống tài chính. Khi thiên tai xảy ra, các khoản vay nông nghiệp có nguy cơ vỡ nợ hàng loạt. Điều này tác động đến bảng cân đối của ngân hàng và có thể lan tỏa sang các thị trường khác như trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Hiện nay, Cục Kinh tế hợp tác và PTNT đang đề xuất sửa đổi Nghị định 58/2018/NĐ-CP với ba nhóm chính sách lớn:
- Mở rộng đối tượng hỗ trợ phí: bổ sung rừng trồng, máy móc chuyên dùng, tài sản cơ sở nuôi trồng; nâng mức hỗ trợ lên 30-50% cho hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia vùng nguyên liệu.
- Bổ sung rủi ro và giảm thủ tục: mở rộng rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu; bãi bỏ yêu cầu thiên tai, dịch bệnh phải được cơ quan nhà nước công bố; đẩy mạnh bảo hiểm chỉ số tự động chi trả; tích hợp bộ ba tín dụng - bảo hiểm - liên kết chuỗi.
- Quy định cơ sở dữ liệu: làm rõ trách nhiệm cung cấp dữ liệu từ Cục Thống kê và Bộ NN&MT; tăng cường nguồn lực chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý và thiết kế sản phẩm bảo hiểm.
CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng Đại học Nguyễn Trãi Nguyễn Quang Huy đề xuất thành lập Quỹ BHNN quốc gia vận hành theo cơ chế chia sẻ trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp, HTX và nông dân.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Trần Hồng Nguyên nhận định yêu cầu chuyển đổi xanh đang cấp bách, nhưng các tổ chức tín dụng buộc phải thận trọng vì nông nghiệp có độ rủi ro cao. Cần có cơ chế đột phá để giải quyết xung đột này.
Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long Thạch Phước Bình cho rằng cần chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, bắt buộc truy xuất nguồn gốc và nhật ký sản xuất điện tử để đánh giá rủi ro chính xác.
Đối với nhà đầu tư, diễn biến chính sách BHNN sẽ ảnh hưởng đến triển vọng tín dụng ngân hàng (đặc biệt các ngân hàng có dư nợ nông nghiệp lớn), cũng như cổ phiếu ngành nông nghiệp, phân bón, thủy sản. Nếu các đề xuất được thông qua, dòng vốn tín dụng xanh có thể khơi thông, tạo động lực cho tăng trưởng GDP và giảm rủi ro hệ thống.