Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh dẫn tuyên bố từ Mỹ và Iran về việc ký thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và đàm phán hiệp ước dài hạn. Tuy nhiên, giới quan sát chưa loại trừ rủi ro tái diễn xung đột.
Trong kịch bản xấu, Iran có thể sử dụng eo biển Bab al-Mandab như một đòn bẩy chưa từng được khai thác trước đây. Đây là tuyến huyết mạch nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.
Các dữ liệu định lượng từ nguồn tin được tổng hợp như sau:
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiều rộng hẹp nhất của eo biển Bab al-Mandab | 29 km | Địa lý |
| Khối lượng thương mại toàn cầu đi qua Biển Đỏ (2023) | ~15% | UNCTAD |
| Lưu lượng vận tải container toàn cầu qua Biển Đỏ | 20-22% | UNCTAD & các cơ quan giám sát hàng hải |
| Lượng dầu mỏ giao dịch bằng đường biển qua Bab al-Mandab | ~12% | EIA |
| Nguồn cung LNG toàn cầu qua Bab al-Mandab | ~8% | EIA |
| Quãng đường tàu chở hàng tăng khi đổi tuyến qua Mũi Hảo Vọng | +48% | WB |
| Quãng đường tàu chở dầu tăng khi đổi tuyến | +38% | WB |
| Thời gian hành trình tàu hàng tăng tối đa | +45% | WB |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Iran không có đường bờ biển trực tiếp tại Bab al-Mandab và năng lực hải quân thông thường không thể so sánh với Hải quân Mỹ. Tuy nhiên, Tehran có thể tận dụng lực lượng Houthis tại Yemen.
Ông Nader Entessar, giáo sư danh dự ngành khoa học chính trị tại ĐH South Alabama, nhận định: "Iran có khả năng tận dụng năng lực của đồng minh là lực lượng Houthis tại Yemen để tiếp tục quân sự hóa và đe dọa tuyến eo biển hẹp này."
Kịch bản gián đoạn tại Bab al-Mandab tạo ra "cú sốc tổng hợp về năng lượng, thương mại và chuỗi cung ứng", theo ông Farzin Zandi, nhà nghiên cứu khoa học chính trị tại ĐH Kansas. Hệ quả lan tỏa bao gồm:
- Chi phí vận tải biển tăng cao, các tuyến hàng hải bị kéo dài và rủi ro bảo hiểm lớn hơn.
- Áp lực lên nguồn cung dầu mỏ và LNG trong ngắn hạn, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng.
- "Phụ phí rủi ro" trên thị trường dầu mỏ trở thành động lực chính gây biến động kinh tế vĩ mô và lạm phát toàn cầu.
Chi phí năng lượng và vận tải gia tăng sẽ lan sang các chuỗi giá trị toàn cầu, làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa trung gian, ảnh hưởng đến sản xuất công nghiệp và thương mại thế giới.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Trước khi xung đột bùng phát, Biển Đỏ là tuyến huyết mạch không thể thay thế. Năm 2023, khoảng 15% khối lượng thương mại toàn cầu và 20-22% lưu lượng vận tải container đi qua vùng biển này.
Các quốc gia vùng Sừng châu Phi và Yemen sẽ đối mặt áp lực lớn. Cụ thể:
- Khó tiếp cận các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu.
- Tình trạng mất an ninh lương thực gia tăng.
- Nguồn thu từ hoạt động trung chuyển sụt giảm.
Ai Cập cũng chịu tác động gián tiếp do lưu lượng tàu qua kênh đào Suez giảm mạnh. Tác động địa chính trị này có thể làm thay đổi cấu trúc thương mại và năng lượng toàn cầu trong dài hạn.