Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
EUDR (Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu) sẽ chính thức áp dụng từ cuối năm 2026. Doanh nghiệp lớn còn 5 tháng, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) còn khoảng 11 tháng để chuẩn bị.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Công Minh Bảo – đồng sáng lập Green Transition Hub – nhấn mạnh: “EUDR yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát cả những mắt xích nằm ngoài phạm vi quản lý trực tiếp”. Ông James Chang Wen-Jie – Giám đốc điều hành SystemEarth – chỉ ra rằng lỗi dữ liệu không gian địa lý (GeoJSON) là nguyên nhân chính khiến hồ sơ bị từ chối.
| Mốc thời gian | Đối tượng | Yêu cầu chính |
|---|---|---|
| Cuối năm 2026 | Doanh nghiệp lớn | Hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và dữ liệu địa lý |
| Cuối năm 2027 (dự kiến) | SMEs | Tuân thủ đầy đủ EUDR |
| 30/12/2020 | Mọi doanh nghiệp | Nguyên liệu không được liên quan đến phá rừng sau ngày này |
Theo ông Bảo, phần lớn nguyên liệu của các ngành cà phê, cao su, gỗ, ca cao được thu mua từ hàng nghìn hộ sản xuất nhỏ lẻ. Doanh nghiệp phải thu thập thông tin từ từng hộ, xác định tọa độ lô đất, chuẩn hóa dữ liệu và lưu trữ tối thiểu 5 năm.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
EUDR không chỉ là rào cản kỹ thuật mà còn là chi phí vốn gia tăng cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Chi phí thu thập, xử lý và duy trì dữ liệu địa lý có thể làm tăng giá thành sản xuất, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Ông Chang cho biết: “Nếu dữ liệu không vượt qua bước kiểm tra tính hợp lệ, hệ thống thông tin của EU sẽ từ chối ngay từ đầu”. Lỗi phổ biến gồm đa giác không khép kín, ranh giới tự giao nhau, điểm tọa độ trùng lặp. Việc sửa lỗi đòi hỏi doanh nghiệp phải làm việc lại với nhà cung cấp hoặc đo vẽ lại ranh giới lô đất.
Rủi ro thanh khoản xuất hiện khi lô hàng bị từ chối tại cửa khẩu EU, dẫn đến tồn kho, chi phí lưu kho và mất cơ hội bán hàng. Với các doanh nghiệp xuất khẩu lớn, áp lực dòng tiền có thể lan sang thị trường chứng khoán và hàng hóa tương lai (cà phê, cao su, gỗ).
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Một số yếu tố quan trọng cần theo dõi trong giai đoạn nước rút:
- Khả năng chuẩn hóa dữ liệu địa lý: Doanh nghiệp phải đảm bảo dữ liệu GeoJSON hợp lệ, phản ánh đúng hiện trạng thửa đất. Hệ thống EU không chấp nhận lỗi kỹ thuật.
- Phân mảnh chuỗi cung ứng: Hàng nghìn hộ sản xuất nhỏ lẻ, nhiều tầng trung gian (thương lái, đại lý, hợp tác xã) làm tăng độ phức tạp khi truy xuất nguồn gốc.
- Thiếu bản đồ tham chiếu thống nhất: EU không quy định bắt buộc sử dụng một bộ bản đồ duy nhất để đánh giá nguy cơ phá rừng, gây khó khăn trong việc xác định tiêu chuẩn.
Ông Bảo lưu ý thêm rằng CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) yêu cầu đo lường phát thải trong sản xuất – yếu tố nằm trong tầm kiểm soát của doanh nghiệp, trong khi EUDR đòi hỏi kiểm soát cả các mắt xích bên ngoài. Đây là thách thức chưa từng có đối với ngành nông sản xuất khẩu Việt Nam.