Ngày 4-6, báo Công Thương tổ chức tọa đàm với sự tham gia của ông Nguyễn Thế Hữu - Phó cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, và ông Đỗ Văn Năm - thành viên HĐTV Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC).
Nội dung chính xoay quanh hóa đơn tiền điện tăng cao trong bối cảnh nắng nóng kéo dài tại miền Bắc, phân tích nguyên nhân từ cơ chế giá bậc thang và hiệu suất thiết bị gia dụng. Thông tin được Tuổi Trẻ dẫn lại.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo ông Nguyễn Thế Hữu, trong tháng 4 và tháng 5 năm 2026, nhiều đợt nắng nóng kéo dài làm nhu cầu phụ tải tăng cao. Sản lượng điện tăng theo, kéo theo hóa đơn tiền điện của hộ gia đình tăng. Các tổng công ty điện lực cảnh báo tiền điện có thể tăng đột biến trong tháng 6.
Cơ chế giá bậc thang lũy tiến được ông Hữu khẳng định là “phù hợp”. Nguyên tắc chi phí sản xuất điện tăng dần: nguồn điện giá rẻ huy động trước, nguồn điện đắt hơn huy động sau. Khi nhu cầu tăng, tỉ trọng nguồn điện giá cao tăng, kéo giá bình quân tăng.
| Yếu tố tác động | Diễn giải | Nguồn |
|---|---|---|
| Nắng nóng kéo dài (tháng 4, 5) | Tăng nhu cầu phụ tải, sản lượng điện tăng | Ông Nguyễn Thế Hữu, Cục Điện lực |
| Giá bậc thang lũy tiến | Áp dụng theo chi phí sản xuất tăng dần; nhiều nước (Nhật, Hàn, Thái Lan, Malaysia, Indonesia) áp dụng | Ông Nguyễn Thế Hữu, Cục Điện lực |
| Thiếu bảo trì điều hòa | Bám bụi dàn lạnh/nóng, thiếu gas làm giảm hiệu suất, tăng tiêu thụ điện | Ông Hà Đăng Sơn, chuyên gia năng lượng |
| Khuyến nghị cho hộ gia đình | Hạn chế sử dụng đồng thời thiết bị công suất lớn giờ cao điểm (trưa, tối) | Ông Đỗ Văn Năm, EVNNPC |
| Khuyến nghị cho doanh nghiệp | Quản trị năng lượng, tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải (DR), dịch chuyển phụ tải | Ông Đỗ Văn Năm, EVNNPC |
Ông Hữu dẫn chứng: Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Indonesia đều áp dụng cơ chế giá bậc thang hoặc biểu giá theo mức tiêu thụ. Đây là điểm tham chiếu quan trọng cho thấy đây không phải chính sách riêng biệt của Việt Nam.
Ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh câu chuyện hóa đơn tiền điện được nhắc đến gần như “năm nào cũng vậy” khi vào mùa nắng nóng. Tuy nhiên, ông chỉ ra yếu tố “nội tại của các thiết bị sử dụng điện trong gia đình” thường bị bỏ qua.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền chi trả cho điện năng của hộ gia đình và doanh nghiệp đang chịu áp lực từ hai phía: chi phí sản xuất điện tăng theo cơ chế bậc thang và hiệu suất thiết bị đầu cuối suy giảm. Đây là bài toán chi phí vận hành (operational cost) và hiệu quả năng lượng (energy efficiency).
Cơ chế giá bậc thang lũy tiến hoạt động giống như một “tax” lên sự gia tăng tiêu thụ. Khi nhu cầu phụ tải vượt ngưỡng, các nhà máy điện có chi phí biên cao (như chạy dầu, tua-bin khí) được huy động thêm. Chi phí này được truyền thẳng vào giá bán lẻ qua cấu trúc bậc thang.
Ngược lại, phía cầu, thiết bị như điều hòa chiếm tỉ trọng lớn nhưng không được bảo dưỡng định kỳ. Dàn nóng/lạnh bám bụi, thiếu gas làm giảm hiệu suất trao đổi nhiệt, tăng thời gian chạy và do đó tăng kWh tiêu thụ. Hệ quả là hóa đơn tăng kép: vừa do giá cao hơn ở bậc thang sau, vừa do lượng điện tiêu thụ thực tế lớn hơn mức cần thiết.
Doanh nghiệp đối mặt với hai lựa chọn: hoặc chịu chi phí điện tăng, hoặc đầu tư vào quản trị năng lượng (kiểm toán năng lượng, thay thế máy móc lạc hậu, tham gia chương trình DR). Dòng tiền dịch chuyển từ chi phí vận hành thụ động sang đầu tư chủ động vào hiệu quả năng lượng mới là xu hướng bền vững.
Về mặt vĩ mô, áp lực tiền điện tăng có thể tác động đến:
- Chỉ số CPI trong tháng 6-7, do chi phí năng lượng chiếm tỉ trọng đáng kể.
- Dòng tiền sản xuất của doanh nghiệp, đặc biệt ngành thép, xi măng, hóa chất — nơi điện là đầu vào lớn.
- Thanh khoản hộ gia đình, làm giảm khả năng chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ khác.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Thứ nhất, số liệu cụ thể về sản lượng điện tiêu thụ và giá bậc thang chi tiết chưa được công bố trong tọa đàm này. Các báo cáo từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tổng cục Thống kê (GSO) trong tháng 6-7 sẽ cung cấp dữ liệu xác thực để đo lường tác động thực tế.
Thứ hai, cảnh báo từ các tổng công ty điện lực về tiền điện tăng đột biến trong tháng 6 là một tín hiệu định tính. Nhà đầu tư cần theo dõi diễn biến sản lượng và giá bán lẻ để đánh giá rủi ro lạm phát ngắn hạn.
Thứ ba, khuyến nghị của EVNNPC về chương trình điều chỉnh phụ tải (DR) và dịch chuyển phụ tải là chính sách đã có từ các năm trước. Mức độ tham gia thực tế của doanh nghiệp và hiệu quả giảm áp lực hệ thống là điểm cần giám sát.
Thứ tư, cơ chế giá bậc thang có thể được điều chỉnh trong tương lai nếu áp lực chính trị xã hội gia tăng. Đây là yếu tố cần theo dõi thường xuyên vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ vọng chi phí năng lượng của toàn nền kinh tế.