An ninh thanh toán: 'Cuộc đua không vạch đích' và áp lực chi phí vốn cho hệ thống ngân hàng

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 12/6/2026 tại Ninh Bình, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức Hội nghị Quản lý rủi ro thanh toán năm 2026. Chủ đề hội nghị là 'An ninh hoạt động thanh toán trong kỷ nguyên số: Cơ hội và thách thức'.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhấn mạnh an ninh thanh toán không còn là nhiệm vụ riêng lẻ. Nó trở thành nhiệm vụ chiến lược, là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững toàn hệ thống.

Rủi ro mất an toàn thanh toán gây thiệt hại tài sản cho khách hàng và ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin thị trường. Các tổ chức tín dụng cần liên tục đầu tư hạ tầng, nâng cấp công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Dữ liệu tăng trưởng thanh toán không dùng tiền mặt được công bố tại hội nghị:

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dữ liệu từ NHNN cho thấy dòng tiền số đang dịch chuyển mạnh. Tốc độ tăng số lượng giao dịch (36,02%) gấp hơn 3 lần tốc độ tăng giá trị giao dịch (10,74%).

Điều này phản ánh xu hướng 'phân mảnh' giao dịch: người dùng thực hiện nhiều lệnh nhỏ hơn thay vì một lệnh lớn. Hành vi này thường xuất hiện trong bối cảnh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) hoặc khi chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt thấp.

Áp lực lên chi phí vốn của ngân hàng gia tăng. Các tổ chức tín dụng buộc phải đầu tư liên tục vào hạ tầng bảo mật, xác thực sinh trắc học và hệ thống giám sát như SIMO. Đây là chi phí vốn (CAPEX) không tạo ra doanh thu trực tiếp nhưng là điều kiện sống còn để duy trì giấy phép hoạt động.

TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh đây là 'cuộc đua không có vạch đích'. Các giải pháp bảo mật phải luôn đi trước một bước so với nguy cơ phát sinh. Điều này tạo ra áp lực margin cho các ngân hàng nhỏ, nơi không có đủ nguồn lực để theo kịp cuộc đua công nghệ.

Việc xác thực sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip và VNeID đã đạt 161,2 triệu hồ sơ cá nhân. Con số này cho thấy độ phủ gần như toàn bộ dân số trưởng thành. Đây là rào cản kỹ thuật lớn cho các đối thủ mới muốn gia nhập thị trường thanh toán số.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Hệ thống SIMO đã kết nối 147 đơn vị, xử lý 4.244 tài khoản gian lận và truy vết 2.157 tài khoản liên quan. Khả năng phối hợp liên ngân hàng trong xử lý rủi ro đang được tiêu chuẩn hóa qua Sổ tay hướng dẫn, với 54 tổ chức tham gia.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN, xác định bảo đảm an toàn hệ thống và củng cố niềm tin thị trường là nền tảng cho phát triển thanh toán số. NHNN đã hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao an ninh thẻ và phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06.

Đại diện Vietcombank cho biết nhiều đơn vị đã xây dựng cơ chế phối hợp nội bộ và duy trì hỗ trợ xử lý sự cố 24/7. Tuy nhiên, vẫn tồn tại các điểm nghẽn về quy trình phối hợp, thời gian xử lý và khung pháp lý.

Khối ngoại và nhà đầu tư tổ chức cần theo dõi các yếu tố sau:

• Tốc độ tăng chi phí vốn của các ngân hàng niêm yết dành cho hạ tầng bảo mật, ảnh hưởng đến chỉ số ROE và EPS.
• Khả năng các ngân hàng nhỏ bị thu hẹp thị phần nếu không đáp ứng được tiêu chuẩn an ninh mới, dẫn đến sóng M&A trong ngành.
• Tác động của quy định xác thực sinh trắc học đến tăng trưởng tín dụng và tốc độ số hóa các dịch vụ tài chính mới (Buy Now Pay Later, Fintech lending).
• Rủi ro pháp lý từ các vụ lừa đảo công nghệ cao có thể làm suy giảm niềm tin vào hệ thống thanh toán số, ảnh hưởng đến tỷ giá USD/VND và dòng vốn ngoại.

Kết luận hội nghị, TS. Đào Minh Tú khẳng định an ninh, an toàn thanh toán là yếu tố sống còn. Các tổ chức cần chuyển từ tư thế ứng phó sang chủ động quản trị rủi ro. Yêu cầu này tương đồng với các chuẩn mực quốc tế như Basel III và các khuyến nghị của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng.